İzmir’in şehir içi ana yolunun üzerinde olmasına rağmen uzun zaman kullanılamadı.
19. yüzyılın başından sonra Ege adalarından gelen fakir Rum göçmenleri ağırladı.
Demir yolunun çalışmaya başlamasıyla etrafında oteller yapılmaya başlandı.
Daha çok kervanlar ve kervancıların konakladığı bir yerdi.
1950’li yıllara kadar kente gelen ve giden malların depolanması amacıyla kullanıldı.
Boşalan odalarının bazılarında düşük gelirli ailelerin de konakladığı evlere dönüştü.
İzmir’in gelişimiyle birlikte kullanılmaz hale geldi.
Anlattığım yer pek çoğunuzun bildiği Bıçakçı Han.
Bıçakçı Han’ın bir de komşusu var.
Onun da adı Yıldız Sineması.
Yazlık bir sinema iken, Kazmirci ailesi tarafından satın aldı.
1953’de kapalı bir sinemaya dönüştürüldü.
1957’de Mimar Erdoğan Tözge tarafından yeniden inşa edildi ve kapılarını 22 Mart’ta Zeki Müren konseriyle açtı.
Zamanın en iyi filmlerinin oynadığı, bin 800 koltuklu, üstü açılabilen büyük bir sinema.
Raj Kapoor’un Avare ilk kez 1954’te burada gösterime girdi.
Fransız Moulin Rouge revüsü, sihirbaz gösterileri, konserler, operetler, tiyatrolar gibi farklı sanat etkinliklerine, hatta 10 Mart 1955 tarihinde Türk ve İsveç güreş milli takımlarının müsabakalarına da ev sahipliği yaptı.
Sonrasında halı saha, bilardo salonu olarak kullanıldı ardından da kaderine terk edildi.
Uzun yıllar sonra Kent Araştırmacısı Orhan Beşikçi’nin ısrarlı uyarıları sonunda dönemin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer harekete geçti.
Tarih 3 Ekim 2020 Cumartesi
İzmir Büyükşehir Belediyesi kısa süre önce 26 milyon liraya satın aldığı Basmane’deki Yıldız Sineması ile Bıçakçı Han için geliştirdiği projeyi kamuoyuna duyurmak amacıyla Yıldız Sineması’nda toplantı düzenledi.
Dönemin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, “Kentin sosyal, kültürel belleğinde ve İzmirlilerin gönlünde kıymetli bir yeri olan bu iki sembol yapının son yıllarda kaderine terk edilmiş olması veya amaç dışı kullanılması hepimizi üzüyordu” dedi.
Pandemi dönemine rastlayan toplantıya dönemin CHP Genel Sekreteri ve İzmir Milletvekili Selin Sayek Böke, Örgüt ve Örgüt Yönetimlerinden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Oğuz Kaan Salıcı, Yerel Yönetimlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Seyit Torun, CHP’li milletvekilleri, İzmir İl Başkanı Deniz Yüce ve sınırla sayıda davetli katıldı.
Tarih 3 Aralık 2022 Cumartesi
Yıldız Sineması ile Bıçakçı Han’ın ardından aynı bölgedeki üzerinde eski Sosyal Güvenlik Kurumu binasının bulunduğu arazi de İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 16 Şubat 2022’de hazineden 13 milyon liraya satın alındı.
Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması’nın bulunduğu proje alanına dahil edilen bina yıkıldı.
Yıkılan binanın yerine yeşil alan yapılacağı ve Bıçakçı Han’a ulaşım kolaylaştıracağı açıklandı.
2020 yılında başlayan çalışmalar meyvesini vermeye başlamıştı.
Büyükşehir belediyesi olanakları ile küçük tadilatları yapılan Bıçakçı Han’da “Loca memuru Yoksa Lütfen Zili Çalınız – Zaman İçinde Yıldız Sineması Sergisi” ve benzeri etkinlikler yapıldı.
Zaman ilerlerken, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ilgili daire başkanlıkları da her iki eserin tadilatı için kolları sıvadı.
Yapılan araştırmalar sonucu, Türkiye’nin konusunda uzman isimlerinden biri olan Yüksek Mimar Saadet Sayın ve ekibi İzmir’e davet edildi.
İzmir bu kez aradığını bulmuştu sanki.
Ankara Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi, Mimarlık Bölümünden mezun olan Saadet Sayın, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Restorasyon Anabilim dalında yüksek lisans eğitimi alan ve sektörde saygınlığı olan bir isimdi.
Sayın ve ekibi 2019’da Avrupa Kültürel Miras Ödülleri (Europa Nostra Ödülleri)nin sahipleri arasında yer alan BOUN Gözlükule Kazıları Araştırma Merkezi projesini gerçekleştirmişti.
Sayın ve ekibi İzmir’de büyükşehir bürokratları ve Başkan Tunç Soyer ile görüştü.
Özel davet ile Yüksek Mimar Saadet Sayın’ın da ortağı olduğu Grup Sayın Mimarlık’ın Bıçakçı Han ile Yıldız Sineması’nın restorasyon projesini çizmesine karar verildi.
Kültür ve Tabiat Varlıkları İzmir Bölge Kurulu’nun da oluru ile ilerleyen çalışmalarda önemli yol alınmışken yerel seçimler geldi çattı.
Seçim öncesi konuyla ilgili büyükşehir bürokratlarının bir bölümünü değiştiren Tunç Soyer partisi CHP tarafından yeniden İzmir Büyükşehir Belediye Başkan Adayı gösterilmedi.
Soyer’in yerine bir dönem önce Karşıyaka Belediye Başkanı olarak görev yapan Dr. Cemil Tugay seçmenin karşısına çıktı ve kazandı.
Tugay’ın İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmesinden sonra büyükşehiri ve İzmir’i daha iyi tanıması zaman aldı.
Tunç Soyer dönemi bürokratlarının çoğunu değiştiren Tugay’ın aklına Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri’nin 20.’sinin ödül töreninde geldi.
Tugay törende kentin tarihi ve kültürel mirasına her zaman olduğundan daha fazla sahip çıkacaklarını, tarihi yapıları yeniden kent yaşamına kazandıracaklarını söyledi.
31 Mart 2023 seçimlerinin üzerinden aylar geçti.
Soyer’in kamunun yani sizin benim paramızla satın aldığı Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması olduğu gibi duruyordu.
Bir ara hırsızların uğrak mekânı oldu, içinde bulunan tarihi değere sahip pek çok eser çalındı.
Haftalar ayları kovalarken Soyer döneminde özel davet ile proje çizimi için “anlaşılan” Saadet Sayın ve Grup Sayın Mimarlık ekibi de hazırladıkları projeyi teslim etmek ve doğal olarak da anlaşılan ihale bedelini almak için bekliyordu.
Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık derken geldi çattı 2025 yılı.
Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması sanki unutulmuş, kaderine terk edilmişti.
Firma yetkilileri telefon, mail derken sonunda İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’a ulaştılar.
Ellerinde projeleri, taslakları ile Ankara’dan İzmir’e gelip Başkan Tugay ve üst düzey bir iki bürokratın bulunduğu toplantıda projelerinin sunumunu yapıp teslim etmek istediler.
Başkan Tugay projeyi beğenmesine beğenmişti ama yorum da yapmamıştı.
Yüksek Mimar Saadet Sayın ve ekibi de hazırladıkları projenin sunumunun ardından yeniden İstanbul’un yolunu tuttular.
Yine haftalar geçti ses seda yok.
Geçtiğimiz günlerde postacı Grup Sayın Mimarlık’ın kapısını çaldı.
Elindeki zarfı bıraktı ve gitti.
Şirket yetkilileri zarfı açtıklarında beyinlerinden vurulmuşa döndüler.
Daha Ocak 2025’de bizzat kendisine sunum yaptıkları ve yılların emeği olan projeleri hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedilmişti.
Daha doğrusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Grup Sayın Mimarlık ile imzaladığı proje sözleşmesini 22 Aralık 2024’de sonlandırdığını bildiriyordu.
Firma yetkilileri durumu anlamak için İzmir Büyükşehir bürokratlarına bile ulaşamadı.
Elektronik postalar, resmi yazışmalar derken tarih Mart 2025’e kadar geldi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2020’de satın almaya başladığı, toplamda 26 milyon lira ödenen Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması projesi bir anda karanlığa gömüldü.
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin sadece kamulaştırma için harcadığı 26 milyon liranın üzerine yıkım masrafları ve belediye olanakları ile yapılan küçük tadilatları da eklerseniz fena bir para etmiyor.
Halka açık kayıtlarda olmadığı için restorasyon projesi için ne kadar ihale bedeli saptandığını bilmiyoruz.
Yine de ben size ulaşabildiğim rakamı vereyim, böyle bir projenin çizim bedeli en az 10 ila 20 milyon lira arası.
Peki çizilen proje uygulansa ya da yeniden proje çizdirilse ve yapımı için ihale çıkılsa ne kadar para lazım.
En az 300 ila 350 milyon lira arası.
Kısaca bugün kolları sıvayıp yapmaya kalksanız Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması’nın İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne yani İzmir halkına maliyeti 400 milyon liradan aşağı değil.
Buraya kadar Bıçakçı Han ile Yıldız Sineması’nın 2020’de başlayan “restorasyon” hikayesinin tarihsel sürecini anlattım.
Bir de işin siyasi boyutu var elbette.
O da yine İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “bültenlerinde” saklı.
Tarih 14 Ağustos 2024.
Yer İzmir’in Basmane semti.
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı ve Tarihi Kentler Birliği Genel Sekreteri Mahir Polat ile tarihi Basmane semtinde incelemeler yaptı.
Kültürel mirası korumak üzere yaptığı çalışmalarla tanınan Mahir Polat ve Başkan Dr. Cemil Tugay, tarihi dokusuyla öne çıkan Basmane’de yürütülen projeler hakkında fikir alışverişinde bulundu.
Mahir Polat bu geziyi kendi sosyal medyasında şöyle paylaştı: “Belediye Başkanımız Cemil Tugay’ın davetiyle İzmir’de potansiyel yeni kültür alanları kazandırılması konusunda çalışmalara başladık.”
Öyle görünüyor ki çalışmaların ilki, Tunç Soyer döneminde başlayan Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması restorasyon projesini sonlandırmak olmuş.
Tıpkı daha önce 100. Yıl Anı Evi’nin Konak Belediyesi’ne kiralanıp sonra da dağıtılması gibi.
Mahir Polat İzmirliler’in yakından tanıdığı isim.
Cemil Tugay’ın İzmir BŞB Başkanı seçildiği seçimlerde kendisi İstanbul Fatih Belediye Başkan Adayı idi kazanamadı, büyükşehire geri döndü.
İzmir BŞB’de yapılan pek çok bürokrat atamasının “arkasında” Polat’ın olduğu söylenir.
Sanat tarihçisi olan Mahir Polat özellikle “restorasyon” işleriyle ilgilidir.
Size İstanbul’dan bir örnek vereyim daha iyi anlatmış olayım.
1958 yılında yıkılan Raimondo d’Aranco tasarımı İstanbul Karaköy’deki Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Mescidi’nin İBB Miras (Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı) tarafından yeniden yapılacağının duyurulması üzerine TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi görüşlerini açıkladı. Odanın açıklamasında aynen şunlar söylendi: “Aradan geçen yılların ardından siyasi bir mesaj vermek amacıyla kent mekânını yeniden şekillendirmeye yönelik popülist yaklaşımların yeniden karşımıza çıkmasını hayretle karşılamaktayız…”
Biz dönelim İzmir’e…
Bıçakçı Han ve Yıldız Sineması’nın uzun uzadıya anlatmaya çalıştığım idari ve siyasi hikayesi
İzmirliler adına aşağıdaki soruları sormak ve daha önceki yazılarıma hatta sosyal medya paylaşımıma “ışık hızı” ile yanıt veren İzmir BŞB Basın Bürosu’nun yetkililerine not olarak iletmiş olayım.
1. Yıldız Sineması ve Bıçakçı Han’ın kamulaştırılması ve diğer iyileştirme işleri için belediye bütçesinden harcanan tutar toplam kaç liradır?
2. Yüksek Mimar Saadet Sayın ve SAYKA Mimarlık ile hangi kanuna göre ve kaç lira tutarında proje sözleşmesi imzalanmıştır?
3. İmzalanan sözleşmeye göre bugüne kadar Saadet Sayın ve Grup Sayın Mimarlık adına yapılan ödemelerin toplam tutarı kaç liradır?
4. Grup Sayın Mimarlık ile yapılan sözleşme hangi gerekçeler ile iptal edilmiştir? Bu iptal edilişte kamu zararı ne kadardır?
5. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı ve Tarihi Kentler Birliği Genel Sekreteri Mahir Polat ile İzmir BŞB Başkanı tarafından kültürel miras koruması konusunda sözleşme imzalanmış mıdır?
6. Bu sözleşme içeriğinde Yıldız Sineması ve Bıçakçı Han’ın restorasyon projesi ve yapım işi de var mıdır? Var ise öngörülen maliyeti ne kadardır?
Hızla yanıt verirler ise hızla yayınlarım elbette.
Bu haberin videosunu A3HABER’İN YOUTUBE KANALINDAN izleyebilirsiniz…
